Bir kişisel finans planı kurarken çoğu insan bütçeyi, tasarrufu ve yatırımı sıraya koyar; sigorta genellikle listenin en sonunda, "sonra bakarız" kutusunda kalır. Oysa sigortanın tek işi var: yıllarca biriktirdiğiniz parayı tek bir olayın silip götürmesini engellemek. Aşağıda, "hangi sigorta yaptırmalı" sorusunu adım adım açıyoruz.
Sigorta yatırım değildir, kâr getirmez. Sigorta bir risk transferi aracıdır: nadir ama karşılayamayacağınız kadar büyük bir zararı, düzenli ödediğiniz küçük bir prime dönüştürürsünüz.
Bu tanımdan tek bir kural çıkar: Kendi cebinizden ödeyebileceğiniz zararı sigortalamayın, ödeyemeyeceğiniz zararı mutlaka sigortalayın. Telefonunuzun ekranı kırılırsa hayatınız değişmez; ailenin tek gelir kaynağı bir yıl çalışamazsa değişir. Sigorta parası ikinciye harcanmalı.
İkisi farklı katmanlar. Acil durum fonu küçük ve orta boy şoklar içindir: işten çıkarılma, arızalanan kombi, beklenmedik yol masrafı. Sigorta ise fonu bir çırpıda tüketecek büyüklükteki olaylar içindir: ciddi bir ameliyat, yanan bir ev, uzun süreli iş göremezlik. Fon olmadan sigortanın muafiyetini bile ödeyemezsiniz; sigorta olmadan fon bir gecede buharlaşır. Sıralama şöyle işler: küçük bir başlangıç fonu → temel sigortalar → fonu 3-6 aya çıkarmak → yatırım.
Piyasadaki ürünleri dört ana gruba indirebiliriz. Kritik soru "hangisi iyi?" değil, "benim durumumda hangi zarar beni batırır?" sorusudur.
| Sigorta türü | Neyi korur? | Kimin için öncelikli? | Öncelik |
|---|---|---|---|
| Sağlık (özel/tamamlayıcı) | Tedavi, ameliyat, yatış masrafları | Herkes; özellikle kronik risk taşıyanlar ve serbest çalışanlar | Yüksek |
| Hayat sigortası | Vefat halinde geride kalanların geliri ve borçları | Kendisine gelir bakımından bağımlı kişisi olanlar | Bağımlı varsa çok yüksek, yoksa düşük |
| Konut / mal sigortası | Yangın, su basması, deprem, hırsızlık | Ev sahipleri ve kiracılar (eşya için) | Yüksek |
| Ferdi kaza / iş göremezlik | Kazaya bağlı gelir kaybı, kalıcı sakatlık | Fiziksel işte çalışanlar, tek gelirli haneler | Orta-yüksek |
| Uzatılmış garanti, cep telefonu, seyahat iptali | Küçük tutarlı zararlar | Genellikle gereksiz; fondan karşılanır | Düşük |
Prim rakamı en yanıltıcı göstergedir. Poliçeleri karşılaştırırken şu beş maddeyi yan yana yazın:
Bütçesi kısıtlı olan için tamamlayıcı sağlık sigortası, tam kapsamlı özel sağlık poliçesine göre çok daha düşük primle anlamlı bir koruma sağlar. Başlangıç için mantıklı bir orta yol.
En sık yapılan hata rastgele bir sayı seçmek. Basit bir hesap yeterli:
Ürün seçiminde ise ayrım nettir: risk (vefat) sigortası sadece koruma satar, primi düşüktür. Birikimli hayat sigortaları korumayı yatırımla paketler; masraf katmanı görünmez olduğu için genellikle "korumayı ayrı al, birikimi kendin yönet" yaklaşımı daha verimlidir. Emeklilik ve yatırım tarafını kendi başına planlayan biri için bu ayrım özellikle önemli.
Bina yapısı ev sahibinin sorumluluğudur, ancak içindeki eşya sizindir. Su basması ya da yangında mobilya, beyaz eşya ve elektronik cihazlarınızın toplam değerini bir kâğıda yazın — çıkan rakam çoğu insan için birkaç aylık gelirden fazladır. Eşya paketleri ise oldukça ucuzdur. Ayrıca komşuya verilen zararları kapsayan sorumluluk teminatı, kiracılar için sessiz ama önemli bir kalemdir.